Uit onderzoeken blijkt dat de natuur stressverlagend werkt en zorgt voor meer geluk. Daarom zijn veertien GGZ-instellingen, in samenwerking met IVN Natuureducatie en Nature for Health, enige tijd terug gestart met de Groene GGZ waarbij groen en de natuur worden ingezet om mentaal welbevinden van cliënten te vergroten.
Een van die GGZ-instellingen is Lentis in het Drentse Zuidlaren. Leonie Bais is onderzoeker bij Lentis en initiatiefnemer van de Groene GGZ in Zuidlaren. ,,Doordat we zo massaal in grote steden zijn gaan wonen, zijn we het contact met de natuur helemaal kwijtgeraakt. Ons drukke leven leidt tot veel psychische klachten en we verlangen dat de medici onze problemen kunnen oplossen. Ik denk echter dat we op andere manieren met onze gezondheid moeten omgaan. Bijvoorbeeld door gezond te eten, meer te bewegen, te ontspannen en door in de natuur te zijn. De impact van de natuur op de geestelijke gezondheid is enorm. Dus zeker mensen met psychische klachten hebben daar veel profijt van.”
De Groene GGZ in Zuidlaren is sinds september vorig jaar van start gegaan. Harde cijfers over de effecten van de natuur op bijvoorbeeld medicijnverbruik zijn er nog niet. Maar dat de natuur positief bijdraagt aan mentaal welbevinden heeft Niels van der Veen, als begeleider bij werkproject De Boomklever voor groenonderhoud, al meerdere keren ervaren. ,,We hebben dagdelen van drie uur, maar een man hield het na ruim een uur steeds voor gezien. Dit ging een tijd zo door tot we het aantal dagdelen verhoogden. Gek genoeg bleek dat te werken. Hij pakte meer werk op en, sterker nog, hij was degene die na een halve koffiepauze weer doorwilde. Maar ook op sociaal vlak veranderde hij”, vertelt Van der Veen. ,,Hij stelde zich ook meer naar anderen open. In korte tijd veranderde zijn gedrag, zijn werkhouding en zijn motivatie.”
Meer biodiversiteit
Het werkproject waarbij cliënten worden begeleid in het groen bestaat al jaren, maar de bedoeling van de Groene GGZ is om de natuur daarnaast veel breder in te zetten. ,,We hebben in april een hele maand allerlei activiteiten georganiseerd in de natuur”, vertelt Emma Toussaint, masterstudent Healthy Ageing en betrokken bij de Groene GGZ in Zuidlaren. ,,Er waren onder meer wandelingen om alle zintuigen te prikkelen, yoga in het bos, werken in de moestuin en we hebben een groot stuk grasveld ingezaaid met wilde bloemenmix.” Hiermee wordt de biodiversiteit bevorderd en ook dat is een doel van de Groene GGZ. ,,Groen heeft een positief effect, maar hoe meer biodiversiteit, hoe groter dat positieve effect”, legt Toussaint uit. Bais knikt bevestigend. ,,Doelstelling van de Groene GGZ is zelfs om de komende tijd de biodiversiteit met 4% te verhogen. Het mooie is dat we op die manier ook iets aan de natuur teruggeven.”
80 hectare groen
Mogelijkheden daarvoor zijn er bij Lentis genoeg. Het terrein van de GGZ-instelling is maar liefst tachtig hectare groot. John Fidder werkt er al dertig jaar en kent het gebied op z’n duimpje. Als werkbegeleider bij De Boomklever is zijn ervaring dat het mensen echt goed doet om naar buiten te gaan. ,,Ik zie mensen opbloeien. In het begin weten ze soms vrijwel niets van de natuur of van hoe ze het moeten onderhouden. Wat ik dan prachtig vind, is dat na verloop van tijd ze uit zichzelf dingen oppakken, of zelfs anderen gaan begeleiden. Je ziet hun zelfvertrouwen groeien en dat is zo mooi om mee te maken.”
Waar Bais en Toussaint ook blij mee zijn is dat cliënten nu zelf vragen om meer buitenactiviteiten. ,,Behandelingen vinden vrijwel altijd binnen plaats. Terwijl gesprekken tijdens een wandeling veel vrijer aanvoelen. Bij een behandelaar zit je in een kamer en wordt er verwacht dat je gaat praten. Maar als je naast elkaar loopt, voelt het ongedwongen. Het is effectiever om te praten tijdens het wandelen”, vertelt Toussaint. Ook bewegen is volgens haar van essentieel belang. ,,Het is bewezen dat bewegen, en zeker bewegen in de natuur, bijdraagt aan je beter voelen.”
Bewustwording
Waar Toussaint en Bais vooral hard aan werken is bewustwording. ,,Het is belangrijk dat bestuurders en behandelaars inzien wat het effect is als behandelingen, gesprekken en therapieën meer buiten plaatsvinden”, zegt Toussaint. ,,Leuk was dat tijdens de zaaidag een behandelaar bij mij kwam vragen wie er allemaal geweest waren. Ze had al haar cliënten aangeraden om daaraan mee te doen.” Deze behandelaar hoeven ze niet te overtuigen van het positieve effect, maar voor andere behandelaars is het soms wel wennen. ,,Gesprekken en behandelingen vinden vrijwel altijd binnen plaats. Dat zijn we gewend. Daarom is bewustwording zo belangrijk,” zegt Toussaint. ,,We willen dit echt samen met het bestuur en de behandelaars doen.”
De Buitenpsychologen
Met het partnership bij de Groene GGZ hoopt Bais dat er meer budget vrijkomt om bijvoorbeeld mensen op te leiden als psychologen die vooral buiten hun werk doen. ,,Zo zijn er de Buitenpsychologen, zij doen al hun gesprekken en behandelingen buiten en gebruiken de natuur als therapie. Wij hebben hier een prachtig gebied wat we zo kunnen gebruiken.” Op de vraag wat ze het eerste willen als er extra geld beschikbaar komt, beginnen de ogen van Toussaint te glimmen. ,,Een grote moestuin,” zegt ze na even nadenken, ,,maar ook dat de natuur meer wordt verwerkt in de behandelingen. En meer groen binnen. Een groene muur bijvoorbeeld zorgt aantoonbaar voor een fijner gevoel. Ik kan nog heel lang doorgaan,” lacht Toussaint, ,,er is eigenlijk heel veel wat ik zou willen. Groen is gewoon goed.”
Kinderschoenen
De Groene GGZ staat misschien nog in de kinderschoenen, maar als het aan Bais ligt, krijgt de natuur een prominente rol in de behandeling van mensen met psychische klachten. ,,Hoe mooi zou het zijn als cliënten doordat ze de natuur ingaan beter slapen? Dat ze minder medicatie nodig hebben? Dat depressieve gevoelens afnemen en het ze lukt sneller op te krabbelen en hun leven op te pakken? De natuur heeft zoveel impact en die gezonde werking van in de natuur zijn wil ik graag laten zien aan anderen.”
Dit artikel is geschreven voor Tuin & Landschap.